Vandaag sprak ik Lianne. Zij kwam bij mij vanwege vaginisme, en zij was toen zij zo’n 12 a 13 jaar seksueel misbruikt. Zij was daardoor dichtgeklapt en durfde jarenlang vrijwel niemand toe te laten in haar intieme levenssfeer. Ook was zij niet in staat om grenzen te stellen. Ze was panisch voor mannen en panisch voor seks. Zij is al een tijdje bij mij in therapie en haar angsten zijn nu zover verminderd dat zij inmiddels haar angsten jegens mannen en seks wat meer durft te onderzoeken.

We hadden al een keer een stappenplan gemaakt voor het opbouwen van contact. Want, als zij iemand voor het eerst ontmoette, dan kon zij zich totaal niet voorstellen hoe dat contact zich kon ontwikkelen.

Zij wist totaal niet hoe ze met jongens/mannen moest omgaan. In haar fantasie was elke jongen of man die ze leuk vond direct een verkrachter. Inmiddels had ze door dat dat haar eigen angstaanjagende fantasieën waren. Maar het maakte haar wel elke keer weer panisch. Gelukkig waren het alleen maar haar fantasieën, het was niet de realiteit. Maar Lianne beleefde die fantasieën wel als realiteit. Het was duidelijk dat zij moest leren hoe je stap voor stap contact kunt opbouwen. Daar hadden we al aan gewerkt en Lianne was daarmee aan het experimenteren. Dat ging haar het gemakkelijkst af bij vrouwen.

Maar bij mannen? Dat bleef een angstaanjagende gedachte. De angstverwekkende fantasieën zaten haar te veel in de weg. Dating was wel een wens, maar vooralsnog had ze daar het lef nog niet voor.

Hoe zou het zijn als zij leerde om die fantasieën stop te zetten? Hoe zou het zijn als ze elk aspect van die fantasie zou gebruiken als oefening? Een oefening in het leren hanteren van dat aspect van haar fantasie? Hoe zou het zijn als zij leerde hoe je op een goede manier met mannen om kunt gaan? En hoe zou het zijn als zij leerde om zich wat meer in jongens en mannen te verplaatsen? Want een jongen/man is ook maar een mens, en die heeft ook zo zijn onzekerheden.

Opgroeiende jongens zijn vaak heel gemotiveerd om een meisje dat ze leuk vinden te benaderen. Hun hormonen zorgen daar wel voor. Maar jammer genoeg krijgen ze de instructies voor het aangaan van intiem contact met een meisje/vrouw er niet bij. Dat zorgt bij veel jongens en mannen voor onhandigheid, en soms een heleboel frustraties. Ze moeten ook maar ontdekken hoe ze dat moeten aanpakken. En dat is niet eenvoudig als niemand je daar iets over verteld heeft. Daarom is het heel belangrijk voor een vrouw dat ze leert hoe zij haar grenzen aan hem aangeeft. En dat had Lianne ook hard nodig.

Lianne was wel heel goed in het maken van meubels. Ze maakte kastjes en tafeltjes en dat zag er prachtig uit. Ik vroeg haar hoe ze dat deed: een tafeltje maken. Planken moesten uitgemeten en afgezaagd worden, gaten geboord, schroeven geschroefd. Ze had gereedschap nodig: een zaag, een boor, een hamer, een schroevedraaier, schroeven en zo nog een paar dingen. Ze was heel goed in staat om een mooi tafeltje te maken. Zodoende kwam ik op het idee van een bouwpakket voor een seksuele liefdesrelatie. Dat zou haar kunnen bemoedigen als zij wilde gaan daten.

Hoe zou het zijn als we een bouwpakket zouden maken voor een goede seksuele liefdesrelatie? Wat zijn de elementen die in zo’n bouwpakket moeten zitten?

Je kan natuurlijk niet van een boomstronk verwachten dat die zonder inspanningen verandert in een nuttige kast of een mooie tafel. Dat werkt natuurlijk niet bij een boomstronk. En zo werkt het ook niet bij een een liefdesrelatie. Bovendien, in een relatie ben je zelf ook een partner. Dus: Hoe modelleer je jezelf om een passende partner te worden in de relatie die je met hem wilt bouwen? En hoe geef je aan hem aan hoe je het graag zou willen hebben? En wat zijn de dingen vaarvan je hem wilt vragen om rekening mee te houden? En wat zijn zijn angsten, wensen en grenzen. Want: angsten, grenzen en wensen hebben we allemaal.

Vergelijk de relatie met een boomstronk waar planken uit gezaagd moeten worden. Planken die op maat gemaakt moeten worden en gladgeschuurd en gelakt om daarna samengevoegd te kunnen worden om dat ene mooie meubelstuk te kunnen worden. Twee partners die moeten ontdekken hoe zij zich op elkaar kunnen afstemmen om samen die relatie op te kunnen bouwen.
Vergelijk de communicatie vaardigheden en technieken met het gereedschap waarmee hout bewerkt kan worden. Het ontwerp kan je zien als een verzameling van wensen, grenzen en mogelijkheden, bij elkaar gebracht door de relatiedragers: de partners. Die verzameling van wensen, grenzen en mogelijkheden, daar kan je met elkaar afspraken over maken, en zo komt een relatie ontwerp tot stand.

Haar fantasie van een leuke man was dat hij in zijn enthousiasme volledig over haar grenzen heen zou gaan en dat ze daardoor volkomen de kluts kwijt zou zijn. Ik vergeleek die leuke man met de plank die nog op maat gezaagd moet worden. Hoe zou ze -bij wijze van spreken- zijn gedrag “op maat kunnen zagen”?

Niet dat die man zichzelf niet kan of mag zijn, maar wel heeft hij instructies nodig waaruit blijkt hoe hij met haar om kan gaan. Die instructies vormen het gereedschap.

Mijn cliente vond het heel moeilijk om dat te bedenken. Maar toch hebben we een lijstje kunnen maken van instructies die zij naar keuze zou kunnen gebruiken als zij een leuke man leert kennen. Doel is dat ze voorkomt dat ze zich overweldigd voelt en dat ze voorkomt dat ze zo bang wordt dat ze niet meer in staat is om te reageren als hij avances maakt, of als hij nieuwe stappen zet die de intimiteit tussen hen vergroten.

We gebruikten daarvoor een situatie die Lianne in haar puberteit meegemaakt had. Ze vertelde wat er was gebeurd, en we knipten die situatie in een aantal stukjes. Bij elk stukje bedachten we wat Lianne had kunnen zeggen.

Lianne vertelde me dat ze ooit op een schoolreisje waren en met elkaar gekampeerd hadden in een tent. Een jongen uit de klas waar ze toen mee optrok sliep ook in die tent en lag naast haar. Hij was haar gaan strelen en zoenen en was zelfs met zijn hand in haar broek gegaan. Hij was met een vinger bij haar naar binnen gegaan. Er sliepen ook anderen in de tent. Mijn cliente durfde en kon toendertijd haar grenzen totaal niet aan hem aangeven. Daardoor was de jongen verder gegaan dan ze zelf wilde.

Op deze manier had ze geen enkele controle over het proces. Geen wonder dat ze zo bang was voor mannen en seks. Geen wonder dat ze mannen op een afstand hield. Maar tegelijkertijd was ze toch erg nieuwsgierig. Ze vroeg zich af hoe ze zich zou voelen in een relatie met een man als het wel goed ging. Ze was natuurlijk ook heel nieuwsgierig hoe de seks zou gaan als zij wel over het gereedschap zou beschikken om een goede relatie met een man op te bouwen.

Hier volgen een aantal van die instructies die ze hem naar keuze zou kunnen geven:
-Leuk dat we in de tent naast elkaar liggen vannacht, maar ik wil niet dat er iets seksueels gebeurt.
-Leuk dat we in de tent naast elkaar liggen vannacht, en je mag me aanraken, maar alleen boven de gordel
-Ik vind het leuk als je bij me komt liggen, maar je mag me alleen boven de gordel aanraken, je mag mijn borsten niet aanraken, en ik wil niet dat je me zoent.

Als hij zijn hand ergens legt waar zij het niet wil: dan kan ze zijn hand pakken en verplaatsen naar een plek waar die hand wel mag liggen.

In geval ze een andere man ontmoet die haar leuk vindt zou ze kunnen zeggen:
-Leuk dat je mij leuk vindt. ik vind jou ook leuk. Maar ik wil niet te hard van stapel lopen, want ik ben seksueel misbruikt. Daardoor heb ik me lang afgesloten voor seks. Ik ben dus eigenlijk heel onervaren en ik kan plotseling erg bang worden. Daardoor is het voor mij erg belangrijk dat we stapje voor stapje gaan, en in mijn tempo.

Het voordeel van deze instructie is dat hij weet waar hij aan toe is, en dat zij er snel achter komt of hij haar grenzen respecteert of niet. Doet hij dat niet: dan kan ze maar beter het contact verbreken. Doet hij dat wel? Dan gaat haar angst omlaag en begint ze zich veilig te voelen. Daardoor wordt het makkelijker om een volgende keer weer met hem af te spreken. De volgende keer kan ze opnieuw bepalen waar haar grenzen liggen.

Andere instructies die ze hem kan geven zijn:
Je mag me wel knuffelen maar niet zoenen.
Ok je mag me één zoen geven, maar geen tongzoen.
Of: je mag me zoenen maar alleen op mijn wang.
Of: je mag mijn hand vasthouden, maar verder niets.

Lianne is er nog niet. Maar wel heeft ze wat gereedschap verworven waarmee ze grenzen kan stellen. En door dat gereedschap te gebruiken gaat haar angst omlaag.

Neem Contact met me op.

 

Drs FreyaJoy Tinbergen
Psycholoog-seksuoloog Amsterdam

NB Per 14 november 2014 heeft Annemarie Tinbergen haar naam gewijzigd in FreyaJoy Tinbergen