Automatische stressreacties

Lisette heeft ontdekt hoeveel ontspanning het haar geeft om voortaan niet meer op tijd op haar afspraken te komen. Maar, te laat komen heeft ook zo zijn nadelen. Daarom besloot Lisette om voortaan vroeg op haar afspraken te komen. Het kost haar slechts een kwartiertje per afspraak. Haar leven is daardoor behoorlijk getransformeerd. Een enorme bron van spanning en stress is daardoor weggevallen. Maar in sommige situaties wordt ze plotseling toch nog overrompeld door een stressreactie. Wat kan Lisette doen om die stress ook op te lossen?

Voorbeeld van een automatische stressreactie

Lisette had opnieuw een afspraak en daarvoor maakte zij een treinreis. Ze was vroeg en had dus alle tijd om een kaartje te kopen en naar het perron te gaan. Voor deze afspraak moest zij reizen in de ochtendspits. Het gekke was dat Lisette als een gek begon te stressen zodra ze het station binnenkwam. Ze rende naar de kaartjes automaat en ze rende naar het perron. Pas toen ze daar aangekomen was, realiseerde ze zich dat ze voor niks had lopen stressen, want ze was vroeg. Maar op de een of andere manier slaagde ze er niet in om te stoppen met stressen. Ze nam de stoptrein, terwijl ze beter had kunnen wachten op de intercity die vijf minuten later kwam. En in de trein ontdekte ze ook nog dat ze een verkeerd kaartje had gekocht. Op een ander station stapte ze weer uit om het probleem met het verkeerde treinkaartje op te lossen. Daarna kwam de intercity, ze stapte in en kwam vroeg op haar afspraak.

Hoe kan dat nu? Lisette was vroeg, en toch liep ze te stressen. Het ging volkomen automatisch.

Welnu: hier is een psychologische verklaring voor. Zo’n automatische reactie is ontstaan door een manier van leren. In vaktermen wordt dat genoemd “klassieke conditionering”. Ik zal uitleggen wat ik daarmee bedoel.

Wat is klassieke conditionering

In Rusland was een wetenschappelijk onderzoeker die zich bezig hield met de vraag hoe wij leren. Hij deed daarvoor een test met een hond. De hond kreeg een bak met eten voor zijn neus en begon te kwijlen. Dat is een heel natuurlijke reactie voor een hond. Pavlov gaf de hond een aantal keren zijn maaltijd terwijl hij tegelijkertijd een belletje liet rinkelen. Op een gegeven moment liet Pavlov wel het belletje horen, maar hij had geen bak met eten bij zich. Toch begon de hond te kwijlen. Pavlov concludeerde dat de hond geleerd had om het geluid van het belletje met eten te associeren. Daardoor zou de hond gaan kwijlen bij het horen van het belletje. Deze vorm van leren wordt “klassieke conditionering” genoemd.

Ook bij Lisette was sprake van klassieke conditionering. Maar nu ging het niet om kwijlen maar om stress. Lisettes oude gedragsstijl was om veel te stressen. In het verleden had zij veel met de trein gereisd, en met name ook tijdens de ochtendspits. Zij had daarbij altijd haast, en veel medereizigers hadden dat ook. Het was bovendien druk op het station en in de treinen.

Toen Lisette besloot om voortaan vroeg te vertrekken en vroeg aan te komen, ging aanvankelijk haar stress enorm omlaag. Ze ontspande echt enorm en dat was ook te merken in haar bekkenbodem. Maar uitgerekend die keer dat ze in de ochtendspits moest reizen begon ze opeens weer te stressen terwijl dat nergens voor nodig was. Net als de hond die begon te kwijlen bij het horen van het belletje. Zij begon te stressen in de ochtendspits. De ochtendspits had precies dezelfde functie als het belletje van de hond.

Een stress reactie is namelijk net zo automatisch als kwijlen. Als je je haast, dan maakt je lichaam automatisch stresshormonen aan waardoor je allerlei reacties krijgt zoals: je hart gaat sneller kloppen, er gaat meer bloed naar je spieren en minder naar je darmen. Daardoor kan je harder en sneller lopen, en je spant spieren. Je reageert alsof je moet vechten of vluchten en je begint je te haasten. Dit is een volautomatisch biologisch proces. En deze automatische stress reactie kan je via associatie automatisch krijgen in situaties waarin je dat al eens eerder gehad hebt. Zeker als dat vaak voorkwam.

Wat kan je doen in zo’n situatie?

Een aangeleerde automatische reactie kan je ook weer afleren. Pavlov onderzocht hoe dat werkt.
Pavlov deed een tweede experiment waarbij hij aantoonde dat zo’n aangeleerde automatische reactie ook weer afgeleerd kan worden. Pavlov liet nu de hond een aantal keren het belletje horen, maar elke keer zonder eten. Aanvankelijk kwijlde de hond als hij het belletje hoorde, maar op den duur verdween dat weer.

Om bij het voorbeeld van Lisette te blijven:
Oude situatie:
Lisette heeft haast en reist gestresst naar haar afspraak (vergelijk het stressen met kwijlen)
in de ochtendspits (vergelijk met het belletje)

Gevolg van klassieke conditionering:
Lisette reist zonder haast (vergelijk zonder bak met eten) in de ochtendspits (belletje) en begint ook te stressen (vergelijk kwijlen) terwijl ze geen haast heeft.

Hoe leerde Lisette haar automatische stressreactie weer af? Eenvoudig door regelmatig naar het station te gaan in de ochtend of avondspits, zonder ergens naartoe te hoeven. Ze ging gewoon lekker op het station een koffietje met een broodje halen, en nam een boek mee om lekker rustig te lezen. Iedereen om haar heen had haast en Lisette hoefde nergens naartoe. Ze was er al. Na enkele malen begon Lisette ook in de spits op het station te ontspannen. De automatische stressreactie verdween. Ze ervoer meer en meer ontspanning in haar dagelijkse leven.

Ook jij kan dit principe toepassen als je wilt en er succes mee hebben. Ook jij kan er eventueel voor kiezen om voortaan vroeg te komen en te ontspannen. Ook jij kan een aangeleerde automatische stressreactie weer afleren. Net zoals Lisette. Ook jij kan dan gaan ontspannen. En als je last hebt van vaginisme, dan kan je het effect hiervan ook merken in je bekkenbodem in een verminderde vaginistische reactie.

 
Bij het afleren van een automatische stress reactie is er een mogelijke belemmering die toch weer tot stress en dus tot spanning kan leiden. En daar gaat het volgende artikel over.

Vaginisme en automatische stress reacties

FreyaJoy Tinbergen
Holistisch werkend psycholoog-seksuoloog Amsterdam
----

Alle artikelen in deze serie:

Vaginisme en ontspanning

Automatische stress reacties

Vaginisme en automatische stress reacties

Wat kan vaginisme triggeren?

Wat cliënten over mijn therapie zeggen

Ontvang mijn Vaginismetips

Vul je naam en e-mail in en ontvang direct de Vaginismetips

Zo loste ik mijn vaginisme op

Prijs: €47,00,  Bestel hier: Bestel

Voor meer info klik hier: "Zo loste ik mijn vaginisme op"